Kamuoyunda 12. Yargı Paketi olarak bilinen Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, TBMM Adalet Komisyonunda kabul edildi. Teklif, yargı süreçlerinin daha etkin yürütülmesi amacıyla farklı kanunlarda değişiklik yapılmasını öngörüyor.
Düzenleme, ceza muhakemesinden özel hukuka, dijital delillerden kanuni faize kadar geniş bir alanı kapsıyor. Teklifte yer alan hükümlerle hem Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarına uyum sağlanması hem de uygulamada ortaya çıkan ihtiyaçların giderilmesi hedefleniyor.
Paketin en dikkat çeken başlıkları arasında hükmün açıklanmasının geri bırakılması, genetik inceleme sonuçlarının saklanması, bilgisayarlarda arama ve el koyma usulleri ile kanuni faiz oranlarının yeniden belirlenmesi yer alıyor.
Komisyonda kabul edilen teklifin yasalaşması halinde, yargı uygulamalarında birçok alanda yeni dönem başlayacak. Özellikle HAGB kararlarının kapsamı ve dijital verilerin saklanmasına ilişkin hükümler, uygulamada doğrudan etkili olacak düzenlemeler arasında bulunuyor.
HAGB’DE KAPSAM DARALTILIYOR
Teklifte hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin önemli düzenlemeler yapılıyor. Buna göre, HAGB hükümleri işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmayacak.
Bu düzenleme, özellikle Anayasa’nın “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17’nci maddesi kapsamında değerlendirilebilecek fiiller açısından önem taşıyor. Böylece bazı suçlarda sanık hakkında HAGB kararı verilmesinin önü kapatılmış olacak.
HAGB kararı verilebilmesi için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, mahkemenin sanığın yeniden suç işlemeyeceği yönünde kanaate varması ve suç nedeniyle oluşan zararın giderilmesi gerekecek. Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, eski hale getirme ya da tazmin yoluyla karşılanması şartı aranacak.
Karar verilmesi halinde sanık 5 yıl süreyle denetime tabi tutulacak. Denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uygun davranılırsa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilecek.
KANUNİ FAİZDE TCMB KRİTERİ GETİRİLİYOR
Teklifte, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda kanuni faize ilişkin düzenleme de yer aldı. Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un ilgili maddesi yeniden düzenlenerek faiz oranının belirlenmesinde TCMB verileri esas alınacak.
Buna göre, Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’na göre faiz ödenmesi gereken hallerde, faiz miktarı sözleşmeyle belirlenmemişse ödeme yıllık olarak hesaplanacak. Bu hesaplamada TCMB’nin önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde 80’i dikkate alınacak.
Düzenleme, yıl içinde faiz oranlarında belirgin değişiklik olması halinde ikinci yarı için farklı hesaplama yapılmasına da imkan tanıyor. Eğer 30 Haziran günü belirlenen oran, önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan reeskont oranından 5 puan veya daha fazla farklıysa, yılın ikinci yarısında yeni oranın yüzde 80’i geçerli olacak.
Bu değişiklikle, kanuni faiz oranlarının ekonomik koşullara daha uyumlu hale getirilmesi amaçlanıyor. Böylece sözleşmede faiz oranı açıkça belirlenmeyen durumlarda uygulanacak oran, sabit bir yapıdan çıkarılarak TCMB verilerine bağlı hale getirilecek.
GENETİK VERİLER İÇİN YENİ SAKLAMA SİSTEMİ
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun genetik inceleme sonuçlarının gizliliğine ilişkin hükmünde de değişiklik yapılıyor. Yeni düzenlemeyle inceleme sonuçları, kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde özel bir sisteme kaydedilecek.
Bu bilgilerden bir örnek, dosyada delil olarak saklanmak üzere soruşturma veya kovuşturma makamına gönderilecek. Sisteme kaydedilen verilerin ne zaman ve hangi şartlarda imha edileceği de teklifte ayrıntılı şekilde düzenleniyor.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddedilmesi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi halinde bilgiler derhal yok edilecek. Diğer hallerde ise mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 20 yıl geçmesiyle imha işlemi yapılacak.
Bilgisi sisteme kaydedilen kişi, saklama amacının ortadan kalkması veya haklı bir neden bulunması halinde hakim ya da mahkemeden bu verilerin silinmesini talep edebilecek. Böylece kişisel verilerin korunması bakımından başvuru yolu da düzenlenmiş olacak.
DİJİTAL DELİLLERDE ARAMA VE EL KOYMA USULÜ DEĞİŞİYOR
Teklifle, bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma hükümleri de yeniden ele alınıyor. Bir suç soruşturmasında somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunması ve başka şekilde delil elde edilememesi halinde bu tedbire başvurulabilecek.
Hakim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde cumhuriyet savcısı kararıyla şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programlarında arama yapılabilecek. Bilgisayar kayıtlarından kopya çıkarılabilecek ve bu kayıtlar çözülerek metin haline getirilebilecek.
Cumhuriyet savcısı tarafından verilen kararların 24 saat içinde hakim onayına sunulması gerekecek. Hakim de kararını en geç 24 saat içinde verecek. Sürenin dolması ya da hakim tarafından aksi yönde karar verilmesi halinde çıkarılan kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhal imha edilecek.
Şifrenin çözülememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması veya işlemin uzun sürecek olması halinde cihazlara el konulabilecek. Şifrenin çözülmesi ve gerekli kopyaların alınmasının ardından el konulan cihazlar gecikmeksizin iade edilecek.
VESAYET ALTINDAKİ KİŞİLERİN MALLARI ELEKTRONİK SATILACAK
Teklif, Türk Medeni Kanunu’nda vesayet altındaki kişilere ait taşınır ve taşınmazların satışına ilişkin hükümleri de değiştiriyor. Düzenlemeyle satışların elektronik ortamda açık artırma usulüyle yapılması öngörülüyor.
Vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse, değerli şeylerin dışındaki taşınırlar vesayet makamının vereceği talimat doğrultusunda satılabilecek. Bu satışlar, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi’ne entegre elektronik satış portalı üzerinden açık artırma yöntemiyle gerçekleştirilecek.
Taşınmaz satışları da aynı şekilde elektronik satış portalı üzerinden yapılacak. İhalenin tamamlanması ise vesayet makamının onayına bağlı olacak. Onama kararının ihale gününden başlayarak 10 gün içinde verilmesi gerekecek.
Bu düzenlemelerin, kanunun yayımı tarihinden itibaren 3 ay sonra yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Böylece vesayet altındaki kişilere ait malların satışında daha şeffaf, izlenebilir ve elektronik altyapıya dayalı bir sistem kurulması amaçlanıyor.
VERİLERİN SAKLANMASI VE İMHASI NETLEŞTİRİLİYOR
Dijital deliller kapsamında elde edilen verilerin adli emanette saklanması ve korunması için gerekli tedbirlerin alınması hükme bağlanıyor. Bu kapsamda elde edilen verilerin hangi süreyle saklanacağı ve ne zaman imha edileceği açık şekilde belirleniyor.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 15 yıl sonunda bu veriler yok edilecek. İmha işlemi cumhuriyet savcısının huzurunda yapılacak ve bu durum dosyada saklanmak üzere tutanağa geçirilecek.
İlgililer, verilerin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması halinde hakim ya da mahkemeden verilerin silinmesini talep edebilecek. Bu hüküm, dijital verilerin sınırsız süreyle saklanmasının önüne geçmeyi amaçlıyor.
Paketin yasalaşması halinde hem dijital delillere ilişkin uygulama hem de kişisel verilerin korunmasına yönelik süreçler daha ayrıntılı kurallara bağlanmış olacak. Böylece soruşturma ve kovuşturma aşamalarında delil güvenliği ile temel hakların korunması arasında denge kurulması hedefleniyor.
