Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Yönetim Kurulu, İran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmediği gerekçesiyle dosyanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne taşınmasına karar verdi.
Viyana'daki toplantıda alınan karar, İran konusunda yaklaşık 20 yıl sonra bu yönde atılan ilk adım olması nedeniyle dikkat çekti.
KARARIN GEREKÇESİ AÇIKLANDI
Kararda İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoku başta olmak üzere bazı nükleer malzemelere ilişkin yeterli bilgi sağlanamaması ve IAEA müfettişlerinin nükleer tesislere erişememesi gerekçe gösterildi.
IAEA'nın resmi kayıtlarına göre de Haziran 2025'te İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırıların ardından sahadaki doğrulama faaliyetleri durduruldu. Ajans, Buşehr Nükleer Güç Santrali dışında güvence kapsamındaki tesislere erişim sağlayamadığını bildirmişti.
23 ÜLKE DESTEK VERDİ
İngiltere, Fransa, Almanya ve ABD tarafından sunulan karar 23 ülkenin desteğini aldı. Sekiz ülke çekimser kalırken Çin, Rusya ve Nijer karşı oy kullandı.
Çin ve Rusya'nın BM Güvenlik Konseyi'nde veto hakkına sahip olması, İran'a yönelik olası yeni yaptırımlar konusunda önemli bir unsur olarak değerlendiriliyor.
TAHRAN'DAN SERT TEPKİ
İran yönetimi ise kararı kabul etmedi. Tahran, nükleer tesislere yönelik ABD ve İsrail saldırılarının denetim faaliyetlerini aksattığını savunarak, ortaya çıkan durumun İran aleyhine gerekçe olarak kullanılmasına tepki gösterdi.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi de ülkesinin nükleer tesislerine yönelik saldırıların normal denetim sürecini sekteye uğrattığını belirtti.
İRAN'IN NÜKLEER TESİSLERİNE ERİŞİM SORUNU
İran'ın nükleer programına yönelik denetimler, 2025'teki saldırıların ardından ciddi şekilde aksadı. IAEA, güvenlik gerekçesiyle saha doğrulama faaliyetlerini durdururken müfettişlerini de İran'dan çekti. İran ise Temmuz 2025'te Ajans ile iş birliğini askıya alan bir yasa çıkardı.
İran, Natanz ve Fordo dahil nükleer tesislerine yönelik saldırıları müfettişlerin erişiminin kısıtlanmasının gerekçeleri arasında gösteriyor.
TAHRAN: NÜKLEER PROGRAMIMIZ BARIŞÇIL
İran yönetimi nükleer programının yalnızca barışçıl amaçlarla yürütüldüğünü savunuyor. ABD, İsrail ve bazı Avrupa ülkeleri ise İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun nükleer silah üretme kapasitesi açısından risk oluşturduğunu öne sürüyor.
İran'ın nükleer programına ilişkin gelişmeler uzun süredir IAEA ile Tahran arasındaki anlaşmazlığın merkezinde bulunuyor. IAEA kayıtlarına göre İran, 2019'dan itibaren 2015 nükleer anlaşmasındaki taahhütlerini aşamalı olarak uygulamayı bırakmış, 2021'de ise ilgili yükümlülüklerin uygulanmasını tamamen durdurmuştu.
