Anadolu'dan yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan 100 kültür varlığı, yürütülen bilimsel ve hukuki çalışmaların ardından ABD'den Türkiye'ye getirildi. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, İstanbul Arkeoloji Müzelerinde düzenlenen programda iade edilen eserleri tanıttı. Ersoy, farklı ülke ve koleksiyonlara dağılan Boubon kökenli heykellerin buluşturulduğu "Kaçış Yok: Boubon" sergisinin de açılışını gerçekleştirdi.
Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos'un da katıldığı programda, eserlerin Türkiye'ye dönüşünü sağlayan araştırmalar ve uluslararası işbirliği çalışmaları anlatıldı.
ABD'DE SATIŞA ÇIKARILAN ESERLER TÜRKİYE'YE GETİRİLDİ
Bakan Ersoy, Mayıs 2026'da ABD'deki bir müzayede evinde satışa sunulan Anadolu kökenli eserler için harekete geçildiğini belirtti.
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından hazırlanan bilimsel belgelerin Manhattan Bölge Savcılığı ve ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) ile paylaşıldığını aktaran Ersoy, bu çalışmalar sonucunda satışın durdurulduğunu ve eserlerin Türkiye'ye iade edildiğini açıkladı.
HOROZTEPE'NİN 40 ESERİ 70 YIL SONRA DÖNDÜ
Türkiye'ye kazandırılan eserlerin 40'ını Tokat'ın Erbaa ilçesindeki Horoztepe kökenli kültür varlıkları oluşturdu.
MÖ 2300-2000 yıllarına tarihlenen törensel müzik aletleri, silahlar ve metal kaplar, Erken Tunç Çağı Anadolu'sunun metal işçiliğine ilişkin izler taşıyor.
Ersoy, eserlerin kökeninin belirlenmesinde Prof. Dr. Tahsin Özgüç'ün araştırmalarından ve Horoztepe'de 1953 yılında gerçekleştirilen kaçak kazılara ilişkin belgelerden yararlanıldığını söyledi.
Bilimsel verilerle koleksiyon kayıtlarının karşılaştırılması sonucunda, eserlerin yaklaşık 70 yıl sonra Türkiye'ye dönüşünün sağlandığını ifade etti.
GETTY MÜZESİNDEN 44 MİMARİ LEVHA GERİ ALINDI
İade edilen bir diğer önemli eser grubunu Burdur'un Düver köyü kökenli 44 pişmiş toprak mimari levha oluşturdu.
MÖ 6. yüzyıla tarihlenen levhaların Arkaik Dönem yapılarında çatı ve kaplama bölümlerinde kullanıldığı belirtildi.
Bakan Ersoy, 2022'de ABD'den, 2024'te Danimarka'dan ve 2025'te Virginia Güzel Sanatlar Müzesinden yapılan iadelerin ardından J. Paul Getty Müzesindeki eserlerin de Türkiye'ye kazandırıldığını açıkladı.
Levhaların, İstanbul Arkeoloji Müzelerinin koleksiyonlarındaki diğer parçalarla bir araya getirilmesi için proje hazırlanacak.
APHRODİSİAS PORTRESİNİN İADESİNDE 50 YILLIK BELGE
Türkiye'ye getirilen eserler arasında Aphrodisias Antik Kenti'ne ait bir portre de bulunuyor.
Portrenin kökeninin belirlenmesinde eski koleksiyon kayıtları ve arşiv belgelerinin incelendiğini söyleyen Ersoy, 1976 tarihli bir olay yeri tutanağının iade sürecine katkı sağladığını belirtti.
Tutanakta yer alan "Tespit edilip belgelenenler dışında başka eserlerin de çalındığı yapılan incelemeden anlaşılmaktadır." ifadesinin, arkeolojik bulgularla birlikte değerlendirildiği aktarıldı.
İade edilen 100 kültür varlığı arasında tiyatro maskları ve tanrıça heykelcikleri de yer aldı.
BOUBON HEYKELLERİ YILLAR SONRA BİR ARAYA GELDİ
İstanbul Arkeoloji Müzelerinde açılan "Kaçış Yok: Boubon" sergisi, Burdur'un Gölhisar ilçesindeki Boubon Antik Kenti'nden kaçırılan eserleri bir araya getirdi.
Roma imparatorları ve imparatorluk ailesine ait bronz heykellerin, 1960'lı yıllarda yapılan kaçak kazılar sonucunda parçalanarak yurt dışına çıkarıldığı belirtildi.
Farklı koleksiyonlara dağılan heykeller arasında Lucius Verus, Septimius Severus, Caracalla ve Marcus Aurelius'a ait eserler de bulunuyor.
Ersoy, Boubon eserlerinin izini süren araştırmaların Prof. Dr. Jale İnan'ın öncülüğünde başladığını hatırlattı. Gazeteci ve yazar Özgen Acar ile uluslararası basında yürütülen araştırmaların da iade çalışmalarına katkı sunduğunu belirtti.
HEYKELLERİN KÖKENİ BİLİMSEL ANALİZLERLE DESTEKLENDİ
Boubon eserlerinin Türkiye'ye dönüşünde İbecik köyü sakinlerinin tanıklıklarından, eski fotoğraflardan ve müze kayıtlarından yararlanıldı.
Heykel parçalarıyla kaideler arasındaki bağlantılar incelendi. Marcus Aurelius heykelinin ayak kalıbının kaidedeki oyuklarla uyumlu olduğu belirlendi.
Bu bulguların toprak ve kurşun izotop analizleriyle desteklendiğini söyleyen Ersoy, çalışmalara katkı sağlayan bilim insanlarına teşekkür etti.
Bakan Ersoy ayrıca Boubon'da 2023 yılında yeniden başlayan arkeolojik kazıların Burdur Arkeoloji Müzesinin koordinasyonunda sürdürüldüğünü bildirdi.
BAKAN ERSOY: ESERLERİ AİT OLDUKLARI TOPRAKLARA KAZANDIRACAĞIZ
Kültür varlıklarının iadesinin yalnızca eserlerin fiziksel olarak geri getirilmesinden ibaret olmadığını vurgulayan Ersoy, "Amacımız eserleri bir vitrinden alıp başka bir vitrine koymak değil, hikâyeleri ve ait oldukları kültürel bütünlük içinde onları yeniden değerlendirebilmektir." dedi.
Manhattan Bölge Savcılığı, HSI, bilim insanları ve iade sürecine katkıda bulunan kurumlara teşekkür eden Ersoy, Türk Hava Yollarının eserleri ücretsiz ve güvenli biçimde Türkiye'ye ulaştırdığını belirtti.
Türkiye'nin kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadeleyi sürdüreceğini söyleyen Ersoy, "Anadolu’dan yasa dışı yollarla çıkarılmış kültür varlıklarımızın izini sürmeye ve onları bilimsel, hukuki ve diplomatik çalışmalarla ait oldukları topraklara kazandırmaya devam edeceğiz." ifadelerini kullandı.
