Türkiye'de her yıl 26 Ekim'de anılan Hasta Hakları Günü, vatandaşların sağlık hizmetlerinden yararlanırken sahip oldukları haklara ilişkin farkındalık oluşturmayı amaçlıyor. Sağlık Bakanlığına bağlı kurumların açıklamalarına göre 1998 yılında kabul edilen bu özel gün, hastaların bilgilendirilmesi, tedavi süreçlerine katılması, kişisel sağlık bilgilerinin korunması ve hak ihlallerinde başvurabilecekleri yolların öğrenilmesi açısından önem taşıyor. Türkiye'de hasta haklarının temel hukuki düzenlemelerinden biri olan Hasta Hakları Yönetmeliği ise 1 Ağustos 1998'de Resmî Gazete'de yayımlandı.
26 EKİM HASTA HAKLARI GÜNÜ NASIL ORTAYA ÇIKTI?
Türkiye'de 26 Ekim, 1998 yılından bu yana Hasta Hakları Günü olarak anılıyor. Bu özel gün kapsamında hastaların sağlık hizmetleri sırasında sahip oldukları hakların tanıtılması ve hak ihlallerine karşı farkındalık oluşturulması hedefleniyor.
Hasta haklarının uluslararası gelişiminde ise Dünya Tabipler Birliğinin 1981 yılında kabul ettiği Lizbon Hasta Hakları Bildirgesi önemli bir yer tutuyor. Bildirgede hekim seçme, tedavi hakkında bilgi edinme, tıbbi müdahaleyi kabul veya reddetme ve kişisel sağlık bilgilerinin gizliliği gibi temel haklar ele alınıyor.
Türkiye'de hasta haklarını düzenleyen yönetmelik, 1 Ağustos 1998 tarihli ve 23420 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Dolayısıyla yönetmeliğin yayımlanma tarihi ile Hasta Hakları Günü'nün anıldığı 26 Ekim tarihi birbirinden farklı.
HASTALARIN HANGİ HAKLARI BULUNUYOR?
Hasta Hakları Yönetmeliği, sağlık hizmetlerinden yararlanan kişilere çeşitli güvenceler sağlıyor. Bunlar arasında sağlık hizmetlerine adil şekilde erişim, bilgi alma, mahremiyet ve tıbbi müdahaleye ilişkin karar süreçlerine katılma hakları bulunuyor.
Hastalar, mevzuatta belirtilen usul ve şartlara uygun olarak sağlık kuruluşunu ve hekimini seçme veya değiştirme hakkına sahip. Ayrıca hastalıkları, uygulanması planlanan tedaviler, tıbbi müdahalelerin riskleri ve alternatif yöntemler hakkında bilgi isteyebiliyor.
Hasta dosyalarının incelenmesi, sağlık kayıtlarının örneklerinin alınması ve hatalı bilgilerin düzeltilmesinin talep edilmesi de yönetmelikte düzenlenen haklar arasında yer alıyor. Hastalar, sağlık durumlarına ilişkin başka bir hekimin görüşünü de talep edebiliyor.
TEDAVİ ÖNCESİNDE HASTANIN BİLGİLENDİRİLMESİ GEREKİYOR
Sağlık hizmetlerinde hastanın bilgilendirilmesi, temel haklardan biri olarak kabul ediliyor. Yönetmeliğe göre hastaya uygulanacak işlemin nasıl gerçekleştirileceği, beklenen yararları, olası riskleri ve diğer tedavi seçenekleri anlaşılır bir dille açıklanmalı.
Tıbbi müdahaleye ilişkin rıza süreci yalnızca bir formun imzalanmasından ibaret değil. Hastanın işlem hakkında yeterli bilgiye sahip olması ve kararını bu bilgiler doğrultusunda vermesi gerekiyor.
Rıza formu düzenlenmesi gereken durumlarda form iki nüsha hazırlanıyor. Nüshalardan biri hasta dosyasında saklanırken diğeri hastaya veya kanuni temsilcisine veriliyor.
HASTA TEDAVİYİ REDDEDEBİLİR Mİ?
Hasta Hakları Yönetmeliği'nin 25'inci maddesine göre hastalar, kanunen zorunlu durumlar dışında planlanan veya devam eden tedaviyi reddedebiliyor ya da durdurulmasını isteyebiliyor.
Böyle bir durumda sağlık personelinin, tedavinin uygulanmaması halinde ortaya çıkabilecek sonuçlar hakkında hastayı bilgilendirmesi gerekiyor. Tedaviyi reddetme kararının yazılı olarak belgelenmesi de öngörülüyor.
Hastanın tedaviyi reddetmiş olması, ilerleyen dönemde aynı sağlık kuruluşuna yeniden başvurması halinde aleyhine kullanılamıyor. Ancak bu hak, kanunlarda öngörülen zorunlu müdahale durumlarını ortadan kaldırmıyor.
HASTA MAHREMİYETİ NASIL KORUNUYOR?
Hasta haklarının önemli başlıklarından birini de kişisel sağlık bilgilerinin gizliliği oluşturuyor. Hastaların muayene ve tedavi süreçlerinin uygun mahremiyet koşullarında yürütülmesi gerekiyor.
Hastanın sağlık durumuna ilişkin bilgiler, ilgili mevzuatın öngördüğü durumlar dışında üçüncü kişilerle paylaşılamıyor. Tıbbi müdahale sırasında tedaviyle doğrudan ilgisi bulunmayan kişilerin ortamda yer alması da belirli koşullara bağlı.
Eğitim verilen sağlık kuruluşlarında tedaviyle ilgisi bulunmayan kişilerin müdahaleye katılması gereken durumlarda hastanın ayrıca rızasının alınması öngörülüyor. Hastanın hayatını kaybetmesi de sağlık bilgilerinin gizliliğinin kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmiyor.
HASTA HAKLARI İHLALİNDE NEREYE BAŞVURULUR?
Sağlık hizmeti alırken haklarının ihlal edildiğini düşünen kişiler, öncelikle hizmet aldıkları sağlık kuruluşunun Hasta Hakları Birimine başvurabiliyor. Bu birimler başvuruları kayda alarak sorunların değerlendirilmesine yardımcı oluyor.
Başvurular, Sağlık Bakanlığının Hasta Başvuru Bildirim Sistemi (HBBS) üzerinden de yapılabiliyor. Sistem aracılığıyla şikâyetlerin yanı sıra görüş, öneri ve teşekkür bildirimleri iletilebiliyor.
Bir diğer başvuru yolu ise ALO 184 Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi (SABİM). Haftanın yedi günü, 24 saat hizmet veren hat üzerinden sağlık hizmetlerine ilişkin soru, sorun ve talepler bildirilebiliyor.
İl sağlık müdürlükleri bünyesinde oluşturulan Hasta Hakları Kurulları da ilgili başvuruları değerlendirebiliyor. Yönetmelikte, kurula ulaşan başvurular için 30 günlük karar süresi öngörülüyor.
Hasta Hakları Günü dolayısıyla yapılan bilgilendirmeler, vatandaşların yalnızca sağlık hizmetlerinden yararlanmasını değil, bu süreçte sahip oldukları hakları bilerek hareket etmesini de amaçlıyor.
