2009 yılında dünyayı etkisi altına alan H1N1 domuz gribi salgınının üzerinden 17 yıl geçti. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), 12 Kasım 2009'da yalnızca ABD'de yaklaşık 22 milyon kişinin virüsle enfekte olduğunu tahmin etmişti. Türkiye'de 656 kişinin hayatını kaybettiği salgın, dünya genelinde 214'ten fazla ülke ve bölgeye ulaştı. Pandemi 2010'da sona erdi ancak H1N1 ortadan kalkmadı. Peki, 2009'dan 2026'ya hastalığın yayılımı, aşılama ve salgınla mücadelede neler değişti?
2009'DA BAŞLAYAN SALGIN KITALARA YAYILDI
İlk olarak Meksika ve ABD'de tespit edilen yeni influenza A(H1N1) virüsü, 2009 yılında kısa sürede farklı kıtalara yayıldı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), virüsün ülkeler arasında yayılması üzerine 11 Haziran 2009'da pandemi ilan etti.
DSÖ'nün aynı gün yayımladığı rapora göre 74 ülkede toplam 28 bin 774 laboratuvarla doğrulanmış vaka ve 144 ölüm bildirilmişti. Bu rakamlar, salgının ilk aylarındaki durumu ortaya koyuyordu.
SALGININ İLK AYLARINDA HANGİ ÜLKEDE KAÇ VAKA GÖRÜLDÜ?
DSÖ'nün 11 Haziran 2009 tarihli verilerine göre ABD'de 13 bin 217 doğrulanmış vaka ve 27 ölüm bildirildi. Salgının ilk merkezlerinden Meksika'da ise 6 bin 241 vaka ve 108 ölüm kaydedildi.
Kanada'da 2 bin 446 vaka ve 4 ölüm, Şili'de bin 694 vaka ve 2 ölüm rapor edildi. Avustralya'da bin 307, Birleşik Krallık'ta 822, Japonya'da 518 ve İspanya'da 357 doğrulanmış vaka bulunuyordu.
Aynı tarihte Arjantin'de 256, Çin'de 174, Almanya'da 95, Fransa'da 73 ve İtalya'da 54 vaka bildirilmişti. Türkiye'de ise 10 doğrulanmış vaka kaydedilmiş, henüz ölüm bildirilmemişti.
Bu sayılar, salgının tamamını değil, 11 Haziran 2009'a kadar laboratuvarla doğrulanan vakaları gösteriyor. Ülkelerdeki gerçek enfeksiyon sayılarının bu verilerden daha yüksek olabileceği değerlendiriliyordu.
TÜRKİYE'DE 656 KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ
H1N1 virüsü, Mayıs 2009'da Türkiye'de de tespit edildi. Sağlık Bakanlığı, hastalığın yayılımını takip etmek ve toplumu bilgilendirmek amacıyla çalışmalar yürüttü.
Sağlık Bakanlığının Pandemik İnfluenza Ulusal Hazırlık Planı verilerine göre Türkiye'de 2009–2010 döneminde 13 bin 591 laboratuvarla doğrulanmış vaka kaydedildi. Salgın nedeniyle 656 kişi hayatını kaybetti.
Bilimsel değerlendirmelerde ise salgın boyunca Türkiye'de yaklaşık 6,5 milyon kişinin virüsle enfekte olduğu tahmin edildi. Bu rakam, laboratuvarla doğrulanmış vaka sayısından farklı olarak hastalığın tahmini yayılımını ifade ediyor.
Sağlık Bakanlığının değerlendirmelerinde, pandemi döneminde 10 bin 700 kişinin hastanelerde yatırılarak takip ve tedavi edildiği belirtildi. Hayatını kaybedenler arasında kronik hastalığı bulunanlar, gebeler ve lohusalar da yer aldı.
12 KASIM 2009'DA 22 MİLYON VAKA TAHMİNİ AÇIKLANDI
Salgının yayılmasıyla birlikte yalnızca doğrulanmış vakaların sayılması, hastalığın gerçek boyutunu ortaya koymakta yetersiz kaldı.
CDC, 12 Kasım 2009'da yayımladığı değerlendirmede ABD'de 17 Ekim'e kadar yaklaşık 22 milyon kişinin H1N1 ile enfekte olduğunu tahmin etti. Aynı dönemde 98 bin hastaneye yatış ve 3 bin 900 ölüm gerçekleştiği hesaplandı.
CDC'nin sonraki çalışmalarına göre Nisan 2009 ile Nisan 2010 arasında ABD'de yaklaşık 60,8 milyon enfeksiyon, 274 bin 300 hastaneye yatış ve 12 bin 469 ölüm meydana geldiği tahmin edildi.
2009 pandemisinde genç ve orta yaş grupları da ağır hastalıktan önemli ölçüde etkilendi. Bu durum, ağır hastalık ve ölümlerin çoğunlukla ileri yaşlarda yoğunlaştığı alışılmış mevsimsel grip tablosundan farklıydı.
SALGIN 214'TEN FAZLA ÜLKE VE BÖLGEYE ULAŞTI
H1N1 pandemisi, 2009'un ikinci yarısında Avrupa, Asya, Afrika ve Güney Amerika'da yayılmaya devam etti. DSÖ'nün 2010 yılındaki raporlarına göre 214'ten fazla ülke, bölge ve toplulukta laboratuvarla doğrulanmış vakalar bildirilmişti.
Ağustos 2010'a gelindiğinde dünya genelinde 18 bin 449'dan fazla doğrulanmış ölüm kaydedilmişti. Ancak bu sayı, hastalığın gerçek ölüm yükünü tam olarak yansıtmıyordu. Grip nedeniyle hayatını kaybeden birçok kişiye laboratuvar testi yapılmamıştı.
Salgının ilk yılına ilişkin sonraki bilimsel araştırmalarda, dünya genelinde H1N1 bağlantılı solunum yolu ölümlerinin 151 bin 700 ile 575 bin 400 arasında olduğu tahmin edildi. Bu rakamlar, resmî ölüm bildirimlerinden farklı olarak istatistiksel modellemelere dayanıyordu.
2010'DA PANDEMİ SONA ERDİ, VİRÜS KAYBOLMADI
DSÖ, 10 Ağustos 2010'da dünyanın pandemi sonrası döneme geçtiğini açıkladı. Böylece 2009 yılında başlayan küresel salgının pandemi aşaması sona erdi.
Ancak H1N1 virüsü dolaşımını sürdürdü. Pandemiye neden olan A(H1N1)pdm09 virüsü, sonraki yıllarda mevsimsel grip etkenlerinden biri haline geldi. Hastalık artık yeni bir pandemi olarak değil, mevsimsel influenza kapsamında izlenmeye başladı.
2009'DAN 2026'YA AŞILAMA NASIL DEĞİŞTİ?
2009 yılında yeni H1N1 virüsüne karşı özel aşılar geliştirildi. Salgın döneminde kullanılan bu aşıların ardından virüs, sonraki yıllarda mevsimsel grip aşılarının kapsamına alındı.
DSÖ'nün 27 Şubat 2026'da yayımladığı 2026–2027 Kuzey Yarımküre grip aşısı önerisinde de A(H1N1)pdm09 benzeri virüs yer aldı. Grip virüsleri zaman içinde değiştiği için aşıların bileşimi, dünya genelinde yürütülen virüs takibine göre güncelleniyor.
Böylece 2009'da yeni bir salgın etkeni olarak ortaya çıkan H1N1, 2026'da düzenli olarak takip edilen ve mevsimsel aşılarla korunma sağlanmaya çalışılan influenza virüslerinden biri olmayı sürdürüyor.
17 YILDA SALGIN TAKİBİNDE NELER DEĞİŞTİ?
2009 pandemisi, yeni influenza virüslerinin erken tespit edilmesinin, ülkeler arasında hızlı bilgi paylaşımının ve aşı hazırlıklarının önemini ortaya koydu.
Bugün DSÖ'nün Küresel İnfluenza Sürveyans ve Yanıt Sistemi, farklı ülkelerden gelen virüs örneklerini ve dolaşımdaki influenza türlerini izliyor. Bu bilgiler, grip aşılarının içeriğinin belirlenmesinde kullanılıyor.
DSÖ, Kuzey ve Güney Yarımküre için yılda iki kez aşı bileşimi önerisi yayımlıyor. Böylece virüslerdeki değişimler izlenerek yeni grip sezonlarına hazırlık yapılıyor.
DOMUZ GRİBİNİN BELİRTİLERİ NELER?
H1N1 enfeksiyonu, diğer mevsimsel grip türlerine benzer belirtilerle ortaya çıkıyor. Ateş, öksürük, boğaz ağrısı, burun akıntısı, baş ağrısı, kas ağrıları ve halsizlik en sık görülen şikâyetler arasında bulunuyor. Bazı hastalarda kusma ve ishal de gelişebiliyor.
Küçük çocuklar, gebeler, ileri yaştakiler, kronik hastalığı bulunanlar ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler ağır grip açısından daha fazla risk taşıyor. Nefes darlığı, göğüs ağrısı ve bilinç değişikliği gibi belirtiler ise acil tıbbi değerlendirme gerektiriyor.
2009'da dünyanın farklı bölgelerine yayılan H1N1, 17 yıl içinde pandemi etkeninden mevsimsel grip virüsüne dönüştü. Salgın dönemi geride kalsa da virüs ortadan kalkmadı. 2026 yılında da dolaşımını sürdüren H1N1, grip aşılarının kapsamında yer almaya ve sağlık otoriteleri tarafından izlenmeye devam ediyor.
