Kök hücre nakli bekleyen hastalar için uygun bağışçının bulunması her zaman kolay olmuyor. Bunun temel nedenlerinden biri, hastayla bağışçı arasındaki HLA olarak adlandırılan doku özelliklerinin uyum göstermesinin gerekmesi.
Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Hematolojisi Uzmanı Prof. Dr. Hilmi Apak, Dünya Kemik İliği Bağışçıları Günü kapsamında kök hücre bağışıyla ilgili merak edilenleri anlattı.
KÖK HÜCRE NAKLİ HANGİ HASTALIKLARDA UYGULANIYOR?
Apak’ın verdiği bilgilere göre kök hücre nakli her hastaya uygulanmıyor. Nakil kararı hastalığın türü ve hastanın klinik özellikleri dikkate alınarak veriliyor.
Çocukluk çağı lösemilerinin bazı türleri ve yüksek riskli vakaların yanı sıra aplastik anemi, bazı kemik iliği yetmezlikleri, talasemi ve orak hücreli anemi gibi hastalıklarda nakil seçenekler arasında yer alabiliyor.
Bazı ciddi bağışıklık sistemi ve kalıtsal metabolik hastalıklarda da hastanın durumuna göre kök hücre nakli değerlendirilebiliyor.
BAĞIŞÇI BULMAK NEDEN ZOR?
Kemik iliğinde bulunan kan yapıcı kök hücreler, alyuvar, akyuvar ve trombositlerin üretiminde rol oynuyor. Bazı hastalıklarda bu üretim sistemi işlevini sağlıklı şekilde yerine getiremiyor.
Aile içinde uygun verici bulunamadığında gönüllü akraba dışı bağışçılar devreye giriyor. Ancak hastayla bağışçı arasındaki doku özelliklerinin uyumu gerektiği için geniş bağışçı havuzları önem kazanıyor.
BAĞIŞ SÜRECİNDE İLK ADIM KAN ÖRNEĞİ
Türkiye’de gönüllü akraba dışı kök hücre bağışçı adayı olmak isteyenlerin 18-35 yaş arasında olması ve genel sağlık durumunun bağışa uygun bulunması gerekiyor.
Başvuru sırasında hemen kök hücre alınmıyor. Öncelikle gönüllünün sağlık durumu değerlendiriliyor, onamı alınıyor ve doku tipinin belirlenmesi için kan örneği alınıyor.
Bir hastayla uygun eşleşme tespit edilirse bağışçıyla yeniden iletişime geçiliyor. Ayrıntılı sağlık değerlendirmesinin ardından bağış yöntemi planlanıyor.
KEMİK İLİĞİ BAĞIŞI OMURİLİKTEN YAPILMIYOR
Kök hücre bağışıyla ilgili yaygın yanlış bilgilerden birinin işlemin omurilikten yapıldığı düşüncesi olduğunu belirten Apak, kemik iliği ile omuriliğin farklı yapılar olduğuna dikkat çekti.
Apak, kök hücrelerin dolaşımdaki kandan toplanabildiğini, gerekli durumlarda ise anestezi altında leğen kemiğinin arka bölümünden alınabildiğini aktardı. Uygulanacak yöntemin hasta ve bağışçının durumuna göre belirlendiğini söyledi.
BAĞIŞÇININ KÖK HÜCRELERİ TÜKENMİYOR
Kök hücre bağışının bağışçının vücudundaki kök hücreleri tüketmediğini belirten Apak, bu hücrelerin kendilerini yenileme özelliğine sahip olduğunu ifade etti.
Apak, gönüllü bağışçı sayısının artmasının hastalar açısından eşleşme ihtimalini de artırdığını belirterek, özellikle çocukların tedavisinde bağışçı havuzunun genişlemesinin önemine işaret etti.
BAĞIŞÇI KARARINI BİLİNÇLİ VERMELİ
Bağışçı adaylarının sisteme kaydolmadan önce sürecin sorumluluğunu bilmesi gerektiğini vurgulayan Apak, uygun eşleşmenin ardından hastanın tedavi planının bağış sürecine göre şekillenebildiğini belirtti.
Özellikle hastanın nakil öncesi tedavisine başlanmasından sonra bağışçının vazgeçmesinin hasta açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğini kaydeden Apak, gönüllülerin kararlarını doğru kaynaklardan bilgi alarak ve gerçekten bağış yapmaya hazır olduklarından emin olarak vermeleri gerektiğini söyledi.
