DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Hasan Karal, üreticiden tüketiciye uzanan gıda zincirindeki fiyat artışlarını Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) gündemine taşıdı. Karal, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı ile Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın yanıtlaması istemiyle soru önergesi verdi.
TARLADAN SOFRAYA YÜZDE 500’E VARAN ARTIŞ
Karal, tarım ürünlerinde tarladan çıkan fiyat ile market rafındaki fiyat arasında yüzde 300 ila yüzde 500’e varan fark oluştuğunu belirtti. “Üretici kazanamıyor, tüketici pahalıya almak zorunda kalıyor. Bu durum, piyasanın denetimsiz bırakıldığını açıkça ortaya koyuyor. Peki bu süreçte denetim mekanizmaları nerede devreye giriyor?” ifadelerini kullandı.
FİYAT ARTIŞINDA ZİNCİRİN KRİTİK HALKALARI
Fiyat yükselişlerinin yalnızca piyasa koşullarıyla açıklanamayacağını vurgulayan Karal, stoklama, arzın geciktirilmesi ve ürünlerin yüksek fiyatla piyasaya sunulması gibi uygulamaların süreci etkilediğini söyledi. Karal, “Bu süreçte fiyat oluşumunu etkileyen her aşama şeffaf ve izlenebilir olmak zorundadır. Aksi halde hem üretici hem tüketici kaybeder” dedi.
DENETİM SİSTEMİNE ELEŞTİRİ
Denetim mekanizmalarının çoğu zaman kamuoyuna yansıyan olaylardan sonra devreye girdiğini belirten Karal, “Eğer bir fiyat artışı ancak basına yansıdıktan sonra fark ediliyorsa, orada önleyici değil, gecikmiş bir denetim vardır. Erken uyarı ve sürekli izleme sistemlerinin eksikliği piyasadaki dengesizliği büyütüyor” değerlendirmesinde bulundu.
HALDEN MARKETE UZANAN SÜREÇ SORGULANDI
Ürünlerin halden çıktıktan sonra depolanarak piyasaya gecikmeli sunulduğunu ifade eden Karal, zincirin farklı aşamalarında denetim eksikliği bulunduğunu belirtti. Karal, “Ürün halden çıkıyor, depoya giriyor, bekletiliyor ve ardından daha yüksek fiyatla piyasaya sunuluyor. Bu zincirin hangi halkasında denetim yapılıyor, hangi aşamada müdahale ediliyor?” diye sordu.
Perakende aşamasında da düzenli denetim yapılması gerektiğini vurgulayan Karal, zincir marketlerdeki fiyatlandırma ve etiket uygulamalarının sistematik şekilde incelenmesi gerektiğini ifade etti.
14 SORULUK DETAYLI ÖNERGE
Karal’ın önergelerinde; fiyat artışlarının hangi aşamalarda yoğunlaştığı, stoklama ve arz gecikmelerinin nasıl tespit edildiği, denetimlerin sıklığı, dijital izleme sistemlerinin varlığı ve uygulanan yaptırımların etkinliği gibi başlıklar yer aldı.
Karal’ın Tarım Bakanı’ı Yumaklı ile Ticaret Bakanı Bolat’ın yanıtlaması istemiyle yönelttiği sorular şöyle:
1. Sebze ve meyve ürünlerinde üretimden tüketiciye kadar fiyatların %300–%500 arttığı dikkate alındığında bu artışlar hangi aşamalarda yoğunlaşmaktadır? Bu artışlar hangi yöntemlerle ve hangi aşamada tespit edilmektedir?
2. Üretim, hal, depolama ve perakende süreçlerinde fiyat hareketleri ve stok değişimleri hangi sıklıkla ve nasıl denetlenmektedir?
3. Stoklama, arz gecikmesi ve ani fiyat artışlarının kamuoyuna yansımadan önce tespit edilmesine yönelik bir erken uyarı ve izleme sistemi bulunmakta mıdır?
4. Ürünlerin depolanarak piyasaya arzının geciktirilmesi ve fiyatların yükseltilmesi durumları hangi aşamada tespit edilmekte, denetim süreci ne zaman başlatılmaktadır?
5. Hal Kayıt Sistemi ve diğer veri kaynakları üzerinden olağan dışı stoklama ve fiyat hareketlerini tespit eden etkin bir izleme ve analiz mekanizması mevcut mudur?
6. Üretimden sonra arzı ve fiyatı etkileyen uygulamalara (stokçuluk, gecikmeli arz, zincirleme fiyatlama vb.) karşı hangi önleyici denetim ve kontrol araçları uygulanmaktadır?
7. Basına yansımayan benzer fiyat ve stok hareketlerinin tespiti için sürekli çalışan bir izleme altyapısı bulunmakta mıdır?
8. Üretimden hale, depolamadan perakendeye kadar ürün hareketlerinin şeffaf ve izlenebilirliği nasıl sağlanmaktadır?
9. Hal, depolama ve perakende süreçlerinde denetimlerin etkinliğini artırmaya yönelik yeni sistem, dijital altyapı veya mevzuat çalışmaları var mıdır?
10. Perakende satış noktalarında fiyat ve etiket denetimleri hangi kriterlere göre ve ne sıklıkla yapılmaktadır? Zincir marketlerin ürün bazlı fiyatlandırma süreçleri düzenli olarak incelenmekte midir?
11. Fahiş fiyat uygulamalarına karşı uygulanan idari yaptırımlar nelerdir? Bu yaptırımların caydırıcılığı ve etkinliği nasıl değerlendirilmektedir?
12. Fiyat ve etiket hareketlerinin anlık izlenmesini sağlayan dijital bir denetim sistemi mevcut mudur?
13. Tüketicinin korunması ve piyasa dengesinin sağlanması amacıyla uygulanan önleyici denetim ve düzenleme araçları nelerdir?
14. Denetim ve izleme süreçlerinin zamanlaması, hem piyasa dengesi hem de enflasyonla mücadele açısından yeterli midir?
