ABD'de yaşayan 28 yaşındaki Karl'ın hayatı, geçirdiği beyin ameliyatının ardından beklenmedik biçimde değişti. Genç adam, insanların yüzlerine baktığında evcil kedisi Luna'nın gözlerini ve yüz çizgilerini görmeye başladı. Yaklaşık iki yıldır devam eden bu sıra dışı durum, bilim insanlarının beynin yüzleri nasıl tanıdığına ilişkin yeni araştırmalar yapmasına neden oldu.
AMELİYATTAN SONRA YÜZLERİ FARKLI GÖRMEYE BAŞLADI
Karl, beynindeki anormal damar bağlantılarının oluşturduğu sağlık riski nedeniyle ameliyat edildi. Operasyon sırasında beyninin sağ temporal lobundaki bir bölüme müdahale edildi.
Ameliyat sonrasında genç adamın görsel algısında alışılmadık değişiklikler ortaya çıktı. Sabah uyandığında ilk olarak kedisi Luna'yı gördüğü günlerde, daha sonra karşılaştığı insanların yüzlerinde kedisine ait özellikler belirmeye başladı.
Bu algı değişimi kimi zaman birkaç saat sürerken bazı günlerde daha uzun devam etti.
İNSANLARIN GÖZLERİNDE KEDİSİNİN İZLERİNİ GÖRÜYOR
Karl'ın yaşadığı durum, insanların yüzlerini tamamen kedi olarak görmesinden farklı.
Genç adam, karşısındaki kişinin yüzünde özellikle kedisinin gözlerini, göz bebeklerini ve bazı yüz çizgilerini algılıyor. Bu özellikler, görüntünün üzerine sonradan eklenmiş gibi değil, kişinin gerçek yüzünün bir parçasıymış gibi görünüyor.
İlginç olan ise durumun tersine de yaşanabilmesi. Karl, sabah ilk olarak bir insanın yüzünü gördüğünde, o kişinin bazı yüz özelliklerini gün içerisinde karşılaştığı başka insanlarda ve kedisi Luna'da da algılayabiliyor.
NADİR GÖRME BOZUKLUĞUNUN NEDENİ ARAŞTIRILIYOR
Dartmouth Koleji ve Brigham ve Kadın Hastanesi araştırmacılarının incelediği vaka, bilimsel dergi Cortex'te yayımlandı.
Uzmanlar, Karl'ın yaşadığı belirtileri palinopsi adı verilen görsel algı bozukluğuyla ilişkilendirdi. Bu durumda kişi, daha önce gördüğü bir görüntünün bazı özelliklerini sonraki görüntülerde yeniden algılayabiliyor.
Karl'da ise bu durum, yüzlerin biçiminin değişmiş gibi görülmesine neden olan prosopometamorfopsi ile birlikte ortaya çıkıyor.
Araştırmacılar, beynin sağ temporal lobunun yüzleri tanıma ve işleme süreçlerinde önemli rol oynadığını belirtiyor.
BEYNİN HAFIZADAKİ GÖRÜNTÜLERİ NASIL KULLANDIĞI İNCELENDİ
Araştırmayı yürüten psikolog Brad Duchaine, Karl'ın deneyiminin görsel hafızayla yüz algısı arasındaki ilişkiye ışık tuttuğunu ifade etti.
Duchaine'e göre beynin hafızasında bulunan belirli yüz özellikleri, kişinin o anda gördüğü başka yüzlerin algılanma biçimini değiştirebiliyor.
Bu durum, görsel algının yalnızca gözlerden gelen bilgilerle değil, daha önce edinilen görüntülerle de şekillendiğini gösteriyor.
YAPAY ZEKA İLE HASTANIN GÖRDÜKLERİ CANLANDIRILDI
Bilim insanları, Karl'ın karşılaştığı görüntüleri daha iyi anlayabilmek için yapay zekadan yararlandı.
Araştırmacılar önce hastanın tariflerine uygun çizimler hazırladı. Ardından bu çizimleri yapay zeka yardımıyla daha gerçekçi görüntülere dönüştürdü.
Karl'ın değerlendirmeleri doğrultusunda görseller üzerinde değişiklikler yapılarak yaşadığı algı bozukluğunun nasıl göründüğü ortaya konmaya çalışıldı.
Uzmanlar, bu yöntemin benzer belirtiler yaşayan kişilerin deneyimlerini doktorlara daha doğru anlatmasına yardımcı olabileceğini değerlendiriyor.
40 YIL ÖNCE DE BENZER BİR VAKA KAYDEDİLMİŞTİ
Araştırmacılar, Karl'ın yaşadıklarını 1986 yılında yayımlanan başka bir vakayla karşılaştırdı.
Söz konusu olayda, felç geçirmiş bir kadın otobüste gördüğü kaniş cinsi köpeğin yüzünü diğer yolcuların yüzlerinde algılamaya başlamıştı.
Ancak Karl'ın deneyiminde yüzlerin tamamı değişmiyor. Yalnızca gözler ve belirli yüz hatları başka kişilerin yüzlerine aktarılmış gibi görünüyor.
BİLİM İNSANLARI ARAŞTIRMAYI SÜRDÜRECEK
Uzmanlar, bu tür vakaların beynin insan ve hayvan yüzlerini nasıl işlediğini anlamak açısından önemli olduğunu belirtiyor.
Dartmouth araştırmacıları, Karl'ın deneyimini incelemeye devam etmeyi planlıyor. Çalışmanın, görsel algı bozukluklarının daha iyi tanınmasına ve hastaların yaşadıklarının doğru değerlendirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.