Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi ve İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi İlyas Kaya, sosyal medya platformlarında kullanılan algoritmaların gençler üzerinde bağımlılık etkisi oluşturduğunu açıkladı. Kaya, bu sistemlerin “dijital kumar makineleri” mantığıyla çalıştığını söyledi.
ALGORİTMALAR KULLANICIYI PLATFORMDA TUTMAK İÇİN TASARLANIYOR
Sosyal medya platformlarının kullanıcı davranışlarını analiz ederek kişiye özel içerikler sunduğunu belirten Kaya, bu sistemlerin temel amacının kullanıcıyı mümkün olan en uzun süre platformda tutmak olduğunu ifade etti.
Kaya, “Bu yolla size benzer ve daha çekici içerikleri art arda göstermeye başlar.” dedi.
DUYGUSAL TEPKİLER ÖNE ÇIKARILIYOR
Algoritmaların özellikle duygusal tepki oluşturan içerikleri öne çıkardığını vurgulayan Kaya, “Özellikle duygusal tepki yaratan içerikleri öne çıkarılır ve burada da kişiye özel algoritmalar oluşturulur.” değerlendirmesinde bulundu.
Sonsuz kaydırma özelliğinin de kullanıcıyı platformda tutmayı kolaylaştırdığına dikkat çekti.
“DİJİTAL KUMAR MAKİNELERİ” BENZETMESİ
Kaya, sosyal medya sistemlerinin çalışma mantığını şu sözlerle anlattı: “Algoritmalar size görmek, duymak isteyeceklerinizi sunan ve birçok uzman tarafından ‘dijital kumar makineleri’ gibi tanımlanan sistemlerdir.”
GENÇLERDE PSİKOLOJİK RİSK ARTIYOR
Aşırı sosyal medya kullanımının çocuk ve ergenlerde ciddi psikolojik sorunlara yol açabildiğini belirten Kaya, bu sorunlar arasında depresyon, anksiyete, uyku bozuklukları, dikkat eksikliği ve siber zorbalığın yer aldığını söyledi.
Kaya, “Psikiyatrik muayenelerde bu sorunlara sıklıkla rastlıyoruz.” dedi.
FOMO VE ÖZGÜVEN SORUNU
Gençlerin sosyal medyada başkalarının “mükemmel” hayatlarını görerek kendilerini yetersiz hissedebildiğini belirten Kaya, bunun düşük özgüven ve depresyonla ilişkili olduğunu ifade etti.
Sürekli çevrimiçi kalma isteğinin ise “FOMO” (gelişmeleri kaçırma korkusu) nedeniyle kronik kaygıya yol açabileceğini dile getirdi.
UZMANLARDAN ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
Kaya, bağımlılıkla mücadelede farkındalığın önemli olduğunu belirterek bazı önerilerde bulundu:
- Bildirimleri kapatmak
- Uygulama sürelerini sınırlamak
- Yatmadan önce telefonu bırakmak
- Telefonu yaşam alanından uzak tutmak
- Sosyal medya detoksu yapmak
Kaya ayrıca, “Çocukları tamamen izole etmek mümkün değil. Bu noktada dijital okuryazarlık önemli.” ifadelerini kullandı.
