Türkiye'nin "Milli Teknoloji Hamlesi" vizyonu doğrultusunda araştırma-geliştirme (AR-GE) ve inovasyon ekosistemine aktardığı kaynaklar artıyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden derlenen bilgilere göre, merkezi yönetim bütçesinden AR-GE faaliyetlerine ayrılan ödenek, 2017 yılında 13,2 milyar lira seviyesindeyken 2026 itibarıyla 308,5 milyar liraya ulaştı. AR-GE'ye ayrılan bülçe yaklaşık 10 yılda 23 katlık sıçrama kaydetti. Uzay çalışmaları için tahsis edilen bütçe ise 107 kat artışla 3,2 milyar lirayı aştı.
Bütçe kalemleri sektörel bazda incelendiğinde en çarpıcı artış "uzayın keşfi ve kullanımı" alanında yaşandı. Türkiye'nin Milli Uzay Programı kapsamında hayata geçirilen insanlı ilk uzay bilim misyonu ve yerl haberleşme uydusu Türksat 6A gibi projeler, bu alandaki finansmanın temel itici gücü oldu. 2017'de yalnızca 30,5 milyon lira ayrılan uzay AR-GE bütçesi, 2024'te 2,3 milyar lirayı aşarken bu yıl 3,2 milyar liranın üzerine çıktı. Böylece söz konusu kalem 10 yıllık süreçte 107 kat büyümüş oldu.
TARIM VE SANAYİDE STRATEJİK YATIRIMLAR KATLANDI
Küresel gıda krizlerine karşı geliştirilen akıllı tarım uygulamaları ve sürdürülebilir üretim teknikleri, tarımsal AR-GE ödeneklerinin hızla artmasını sağladı. Tarım sektörüne ayrılan kaynak 2017'deki 272,4 milyon liradan bu yıl 14,5 milyar liraya yükselerek 53 kat büyüdü. Endüstriyel üretim ve teknoloji alanına ayrılan bütçe ise 1 milyardan 27,6 milyar liraya çıkarak 27 kat artış gösterdi.
ÜNİVERSİTELER VE GENEL BİLGİ GELİŞİMİ EN BÜYÜK PAYI ALDI
Miktar bazında en büyük bütçe kalemi "Genel bilgi gelişimi: AR-GE (Genel üniversite fonlarından finanse edilen)" oldu. 2017'de 7,7 milyar lira olan bu kaynak, 2024'te 122 milyar liraya, 2026'da ise 214,5 milyar liraya fırladı. Bu kalem, toplam AR-GE bütçesinin yaklaşık yüzde 70'ini oluşturarak bilimsel temelli araştırmaların merkezi konumunu koruduğunu gösterdi.
TÜM ALANLARDA İSTİKRARLI BÜYÜME
Yerli savunma sanayi vizyonunun bir parçası olarak savunma AR-GE bütçesi 2017'deki 1,8 milyar liradan bu yıl 12,3 milyar liraya ulaşarak 6,6 kat arttı. Yerli İHA/SİHA teknolojileri, KAAN savaş uçağı ve gemi inşa projelerindeki teknolojik derinlik, bu kaynağın en somut çıktıları olarak öne çıktı.
Eğitim alanındaki AR-GE harcamaları 570 milyondan 8,6 milyar liraya, ulaşım ve telekomünikasyon ise 470 milyondan 6,7 milyar liraya yükseldi. Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi alanındaki bütçe 30 kat artarak 130 milyon liraya, siyasi ve sosyal sistemler araştırmaları ise 11 katın üzerinde büyüyerek 603,6 milyon liraya ulaştı.
